۱۰ اکتبر ۲۰۲۶ - پس از دهه‌ها بحث و جدل، فدراسیون بین‌المللی دیابت (IDF) در سال ۲۰۲۵ نوع پنجم دیابت را به رسمیت شناخت. این سازمان اکنون از سایر مراجع سلامت، از جمله سازمان جهانی بهداشت (WHO)، می‌خواهد که از این تصمیم پیروی کنند.
دیابت نوع ۵ به‌ندرت مورد بحث یا تحقیق قرار گرفته است، با این حال تصور می‌شود که تا ۲۵ میلیون نفر را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار می‌دهد؛ به‌ویژه در کشورهای با درآمد کم و متوسط که دسترسی به مراقبت‌های پزشکی در آن‌ها محدود است. این بیماری اولین بار در سال ۱۹۵۵ در جامائیکا توصیف شد و سپس برای سال‌های متمادی فراموش گردید. حتی زمانی که در دهه ۱۹۸۰ توسط سازمان جهانی بهداشت مورد تأیید قرار گرفت، تشخیص آن با جنجال همراه بود.
برای نزدیک به هفت دهه، دانشمندان بر سر وجود یا عدم وجود دیابت نوع ۵ بحث کرده‌اند و در سال ۱۹۹۹، سازمان جهانی بهداشت به دلیل نبود شواهد کافی، این طبقه‌بندی را لغو کرد. تاکنون توافق چندانی بر سر چگونگی تشخیص یا درمان دیابت نوع ۵ صورت نگرفته است.
دیابت نوع ۱، یک وضعیت خودایمنی است که توانایی پانکراس در تولید انسولین را از بین می‌برد. دیابت نوع ۲، ناشی از حساسیت‌زدایی نسبت به انسولین بر اثر رژیم غذایی و سبک زندگی است. دیابت نوع 3c، معمولاً در اثر آسیب به پانکراس ایجاد می‌شود و دیابت بارداری، نیز بر اثر تغییرات هورمونی در دوران بارداری تحریک می‌شود.
به نظر می‌رسد دیابت نوع ۵، از کمبود مواد مغذی ناشی می‌شود. این شکل از دیابت که پیش‌تر با نام «دیابت مرتبط با سوءتغذیه (MRDM)» شناخته می‌شد، معمولاً با انواع دیگر دیابت اشتباه گرفته می‌شود. از آنجایی که به نظر نمی‌رسد مقاومت به انسولین علت اصلی دیابت نوع ۵ باشد، درمان‌های موجود ممکن است کمکی به بیمار نکند و در واقع، حتی ممکن است باعث آسیب رساندن به او شوند.
«کریگ بیل»، پژوهشگر دیابت در دانشگاه اگزتر، در ماه مه ۲۰۲۵ توضیح داد: «درک نوع دقیق دیابتی که فرد به آن مبتلا است، برای ارائه درمان صحیح حیاتی است.»
سال‌هاست که «مرِدیت هاوکینز»، متخصص غدد در موسسه جهانی دیابت دانشکده پزشکی آلبرت آینشتاین، خواستار شناسایی جهانی دیابت نوع ۵ بوده است؛ که معمولاً مردم آسیا و آفریقا را که با ناامنی شدید غذایی دست‌وپنجه نرم می‌کنند، تحت تأثیر قرار می‌دهد. دکتر هاوکینز در سال ۲۰۲۵، گفت: «دیابت مرتبط با سوءتغذیه از سل شایع‌تر و تقریباً به اندازه HIV/AIDSرایج است، اما نبود یک نام رسمی، تلاش‌ها برای تشخیص بیماران یا یافتن درمان‌های مؤثر را مختل کرده است. امیدوارم این شناسایی رسمی تحت عنوان دیابت نوع ۵، منجر به پیشرفت در مبارزه با این بیماری مدت‌ها نادیده گرفته شده شود که افراد را به‌شدت ناتوان کرده و اغلب مرگبار است.»
در سال‌های اخیر، مطالعات متعدد روی حیوانات و انسان‌ها نشان داده است که کمبود مزمن مواد مغذی می‌تواند تأثیرات مادام‌العمر بر پانکراس داشته باشد و توانایی آن را در ترشح انسولین و حفظ تعادل سطح قند خون مختل کند. پژوهش‌های دکتر هاوکینز که در سال ۲۰۲۲ منتشر شد، اولین مطالعه‌ای بود که پروفایل متابولیک منحصربه‌فردی را برای دیابت مرتبط با سوءتغذیه تعیین کرد.
او و همکارانش یک کارآزمایی کوچک در جنوب هند انجام دادند که نشان داد افراد مبتلا به MRDM مانند افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ دچار کمبود انسولین هستند، اما نه به همان میزان؛ و برخلاف افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ که دچار مقاومت می‌شوند، این افراد همچنان به انسولین حساس هستند.
دکتر راهول گارگ، پزشک کالج و بیمارستان پزشکی F.Hدر هند، در یک مقاله مروری اخیر نوشت: «دیابت نوع ۵ با پاتوژنز منحصربه‌فرد خود متمایز است؛ فرضیه بر این است که این وضعیت شامل نقص در تکامل پانکراس در نتیجه دوره‌های طولانی کمبود مواد مغذی است.»
با توجه به این شواهد، IDFتلاش‌های هماهنگی را برای شناسایی نهایی دیابت نوع ۵ انجام می‌دهد. برخی دانشمندان معتقدند که شناسایی دیابت نوع ۵ «زود انجام شده» یا «بی‌مورد» است، چون هنوز از نظر علمی در مورد تنوعِ مواردِ مربوط به سوءتغذیه، قطعیت و شواهد کافی وجود ندارد و فکر می‌کنند این ادعا هنوز پشتوانه علمی لازم برای رسمی شدن را ندارد.برخی می‌گویند تعداد بیماران مبتلا به دیابت نوع ۵ در حال افزایش است و برخی دیگر معتقدند شیوع آن رو به کاهش است. در هر صورت، همه این‌ها به این بستگی دارد که آیا این وضعیت به‌درستی تشخیص داده و شناسایی شود یا خیر.
بدون یک نام رسمی و شناسایی، تامین بودجه برای تحقیقات دشوار است و بدون شواهد بیشتر، تعیین یک تشخیص استاندارد یا دانستن میزان شیوع بیماری غیرممکن خواهد بود. در سال ۲۰۲۵، IDF یک کارگروه دیابت نوع ۵ با ریاست دکتر هاوکینز تشکیل داد تا معیارهای تشخیص رسمی و دستورالعمل‌های درمانی را تدوین کند، یک ثبت جهانی از پژوهش‌ها ایجاد نماید و آموزش‌های لازم را برای متخصصان سلامت فراهم کند.
پروفایل متابولیک متمایز دیابت نوع ۵ به این معناست که پزشکان هنگام مدیریت سطح انسولین بیماران باید بسیار دقیق عمل کنند. افراد مبتلا به دیابت نوع ۵ ممکن است تنها به مقادیر بسیار کمی از انسولین مکمل نیاز داشته باشند یا به روش‌های جایگزین برای تحریک ترشح انسولین نیاز پیدا کنند تا از افت یا جهش خطرناک سطح انسولین جلوگیری شود.
دکتر هاوکینز و همکارانش در مقاله‌ای که پس از شناسایی رسمی دیابت نوع ۵ منتشر شد، توضیح دادند: «درمان نامناسب با انسولین می‌تواند منجر به هیپوگلیسمی (افت قند خون) شود که در محیط‌های دارای ناامنی غذایی و در جاهایی که پایش گلوکز (قند خون) مقرون‌به‌صرفه نیست، و می‌تواند خطر خاصی ایجاد کند.»
این مسئله محدود به آسیا و آفریقا نیست؛ سوءتغذیه در بخش‌هایی از آمریکای لاتین و کارائیب نیز یک مشکل رو به رشد است، جایی که ترکیب پیچیده‌ای از عوامل محیطی، سیاسی و اقتصادی، نابرابری‌های سلامت و فقر مفرط را تشدید می‌کند.
دکتر هاوکینز در مصاحبه‌ای گفت: «راه حل سریعی وجود ندارد و مبارزه با این بیماری مستلزم تحقیقات و حمایت‌های بسیار بیشتری است. وقتی بیماران جوانی را می‌بینید که بر اثر درمان نامناسب یک نوعِ نادیده گرفته شده از دیابت جان خود را از دست می‌دهند، دیگر راه برگشتی وجود ندارد.»
منبع:
https://www.sciencealert.com/a-distinct-new-type-of-diabetes-has-officially-been-recognized